เกี่ยวกัีบเรา
ความเป็นมาของโครงการ
สืบเนื่องจากการดำเนินโครงการ “การวิจารณ์ในฐานะปรากฏการณ์ร่วมสมัย เพื่อพัฒนาความรู้ด้านสังคมศาสตร์การวิจารณ์ ภาค 1” ในระหว่าง 1 เมษายน 2549 – 30 กันยายน 2550 ซึ่งกำหนดประเด็นหลักในการทำความเข้าใจ “การวิจารณ์ในฐานะปรากฏการณ์ร่วมสมัย” อันจะนำไปสู่ความรู้แขนงใหม่ที่เรียกว่า “สังคมศาสตร์แห่งการวิจารณ์” เพื่อหาข้อสรุปและข้อค้นพบเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างบริบททางสังคมที่กำลังเปลี่ยนแปลง กับการสร้างสรรค์ด้านศิลปะและการวิจารณ์ ข้อค้นพบ 4 ประเด็นจากโครงการภาค 1 ได้แก่
ประเด็นแรก การศึกษาเรื่อง “การรับ การเสพ และการบริโภคงานศิลปะ” ซึ่งสืบเนื่องมาจากโครงการวิจัย “การวิจารณ์ในฐานะพลังทางปัญญาของสังคมร่วมสมัย” ภาค 2 (2545-2548) ได้ชี้ให้เห็นว่ามีปัจจัยด้านการตลาด เทคโนโลยี และอื่นๆ ที่เข้ามาเกี่ยวข้องกับการรับ การเสพและการบริโภคงานศิลปะ และจะเป็นส่วนสำคัญที่จะนำไปสู่การสร้างองค์ความรู้ด้าน “สังคมศาสตร์แห่งการวิจารณ์”
ประเด็นที่ 2 “สุนทรียศาสตร์ในบริบทของสังคมที่เปลี่ยนแปลง” เป็นข้อสรุปจากการศึกษาทั้งในด้านวรรณกรรมและศิลปะไทยร่วมสมัย ในประเด็นของการเปลี่ยน “พื้นที่” หรือบริบทของการสร้างงานศิลปะ ทั้งในแง่พื้นที่ทางกายภาพ พื้นที่ทางเวลา และพื้นที่เชิงวัฒนธรรม
ประเด็นที่ 3 “ศิลปะกับการอภิวัฒน์ในบริบทสังคมร่วมสมัย” ปรากฏการณ์อีกลักษณะหนึ่งที่อาจถือว่ามีลักษณะร่วมสมัย คือ “การอภิวัฒน์” ศิลปะแนวดั้งเดิม ทำให้เข้าใจได้ชัดเจนขึ้นว่า การอภิวัฒน์ในบริบทสังคมร่วมสมัยนั้นจำเป็นต้องมีความลึกซึ้งมากกว่าการแสวงหาเฉพาะเพียงรูปแบบการแสดงออก หรือการแสวงหา “พื้นที่” ใหม่ ในลักษณะการประยุกต์อย่างฉาบฉวย
ประเด็นที่ 4 “ความร่วมสมัยของผลงานกับความร่วมสมัยของบทวิจารณ์” การศึกษาผลงานและบทวิจารณ์งานของศิลปิน คือ ชาติ กอบจิตติ และอังคาร กัลยาณพงศ์ ในโครงการภาค 1 นำไปสู่ข้อสรุปที่น่าสนใจเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างผลงานและบทวิจารณ์ ผลงานที่ยังมีผู้อ่านและโดยเฉพาะยังมี “ผู้วิจารณ์” สืบเนื่องเป็นระยะเวลายาวนาน ย่อมบ่งบอกได้อย่างชัดเจนถึงคุณค่าสำคัญของผลงานนั้น ตัวงานศิลปะและงานวิจารณ์จึงสามารถสะท้อน “ความร่วมสมัย” ของกันและกันได้
ประเด็นสำคัญที่จะศึกษาในโครงการ ภาค 2 คือ
1) ปัจจัยการตลาด เทคโนโลยี และอื่นๆ ที่เข้ามาเกี่ยวข้องกับการรับ การเสพ การบริโภคงานศิลปะ อย่างมีนัยสำคัญ
2) สุนทรียศาสตร์ในบริบทของสังคมที่เปลี่ยนแปลง อันเป็นผลของการศึกษาด้านวรรณกรรมและทัศนศิลป์ไทยร่วมสมัย ในประเด็นของการเปลี่ยน “พื้นที่” หรือบริบทของงานศิลปะ ทั้งในแง่พื้นที่ทางกายภาพ พื้นที่ทางเวลา และพื้นที่เชิงวัฒนธรรมในส่วนที่เกี่ยวกับปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้สร้าง กับผู้รับ/ผู้วิจารณ์ งานศิลปะ
ในการศึกษาวิจัยทั้งสองประเด็นนี้ จะมีการค้นหาและศึกษารูปแบบและปรากฏการณ์ของการวิจารณ์ที่อาจจะยังไม่เป็นที่ประจักษ์ชัดเจนหรือที่มิได้ศึกษามาก่อน เช่น สูจิบัตรนิทรรศการและการแสดง และสื่อสิ่งพิมพ์ลักษณะต่างๆ การสัมภาษณ์และสนทนากับผู้รู้ในวงการและผู้สนใจ ในกลุ่ม / วัย /วุฒิภาวะต่างๆ รวมทั้งศึกษาพื้นที่การสร้าง การรับ และการวิจารณ์งานศิลปะในรูปแบบใหม่ เช่น การใช้พื้นที่ในเครือข่ายอินเตอร์เน็ต ซึ่งในปัจจุบันเป็นพื้นที่สำคัญที่จะละเลยมิได้ ในกระบวนการสร้าง การรับและการวิจารณ์งานศิลปะสาขาต่างๆ
กล่าวโดยสรุป โครงการฯ มุ่งหมายจะศึกษาการสร้างงานศิลปะ การรับ/การเสพงานศิลปะ และการวิจารณ์ ในลักษณะครบวงจร คือสัมพันธ์กันทั้งหมด และมีลักษณะเป็นพลวัต (dynamic) คือเป็นปรากฏการณ์ร่วมสมัยในสังคม รวมทั้งสภาวะในปัจจุบันที่การวิจารณ์อาจถูกปิดกั้น (prohibit) ด้วยปัจจัยต่างๆ เช่น สื่อ ระบบการตลาด เทคโนโลยี
ผลที่คาดหวังของโครงการภาค 2 คือ การทำความเข้าใจปรากฏการณ์ร่วมสมัยทั้งการสร้างงานศิลปะ และการวิจารณ์ เพื่อสกัดความรู้และระเบียบวิธีที่นำไปสู่การวิจารณ์ที่มีคุณภาพ และมีผลกระทบต่อการสร้างพื้นที่ของการวิจารณ์ในบริบททางสังคม โครงการมีความมุ่งหวังว่าผลการสำรวจและการศึกษาวิจัยจะสามารถนำไปสู่ความรู้ด้าน “สังคมศาสตร์แห่งการวิจารณ์” รวมทั้งระเบียบวิธีวิจัยในการศึกษาศิลปะร่วมสมัยและวิทยาการสาขาอื่นๆที่เกี่ยวข้อง สามารถอธิบายได้อย่างเป็นรูปธรรมในด้านของความสัมพันธ์ระหว่างสุนทรียศาสตร์กับสังคมศาสตร์ และด้านระเบียบวิธีวิจัยที่จะมีผลในการพัฒนาสังคมศาสตร์แห่งการวิจารณ์
วัตถุประสงค์ของโครงการ
1. สำรวจและศึกษารูปแบบและสภาวะการวิจารณ์งานศิลปะแขนงต่างๆ ในฐานะปรากฏ- การณ์ร่วมสมัย ซึ่งสะท้อนทั้งความรู้สึกนึกคิดและสุนทรียอารมณ์ในส่วนของปัจเจกชน และความสำนึกในความเป็นส่วนหนึ่งของสังคมของตน
2. ศึกษาบทบาทของพื้นที่ทางอินเตอร์เน็ตต่อการวิจารณ์ และพื้นที่การวิจารณ์ที่ไม่อยู่ในรูปของการวิจารณ์ลายลักษณ์
3. สร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับความผันแปรของรูปแบบงานศิลปะและการนำเสนอทางศิลปะที่มีผลต่อการวิจารณ์ ( เช่น performance art วรรณกรรมแนวทดลอง และ weblog)
4. สร้างองค์ความรู้และระเบียบวิธีในการศึกษาพื้นที่ บทบาทและความสัมพันธ์ในการสร้างงานศิลปะกับ การวิจารณ์
วิธีการดำเนินงาน
1. การสำรวจแหล่งข้อมูลการสร้างงานศิลปะ และการวิจารณ์ ทั้งที่เป็นแหล่งข้อมูลลายลักษณ์ แหล่งข้อมูลบนเครือข่ายอินเตอร์เน็ต และแหล่งข้อมูลในลักษณะอื่นๆ
2. สร้างเครือข่ายความร่วมมือกับสถาบันการศึกษา และองค์กรต่างๆ ทั้งภาครัฐและเอกชน และทั้งในภูมิภาคและส่วนกลาง
3. พัฒนาการเผยแพร่กิจกรรมและการสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการวิจารณ์ โดยเน้นการใช้สื่อสิ่งพิมพ์ และสื่ออิเล็กทรอนิกส์ (website, E-book และอื่นๆ)
4. เข้าร่วมกิจกรรมลักษณะต่างๆ ที่เกี่ยวเนื่องกับการวิจารณ์งานศิลปะหรือการแสดงทัศนะเชิงวิจารณ์
ระยะเวลาการดำเนินการ
3 ปี (1 เมษายน 2551 ถึง 30 กันยายน 2552)
ผลที่คาดว่าจะได้รับจากโครงการ (Outputs)
1. ผลงานตีพิมพ์ประเภทต่างๆ ที่เป็นประโยชน์ในด้านการศึกษาและการเผยแพร่ความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับวิจารณ์ในฐานะปรากฏการณ์ร่วมสมัย และสังคมศาสตร์แห่งการวิจารณ์
2. ผลงานบทวิเคราะห์อันเป็นองค์ความรู้ที่สกัดมาจากกิจกรรมในลักษณะ “ศิลปิน / นักวิจารณ์และผลงาน”
3. ผลงานวิเคราะห์ที่เป็นองค์ความรู้ และระเบียบวิธีวิจัย ในการศึกษาบทบาทพื้นทีอินเตอร์เน็ตต่อการวิจารณ์ และการสร้างงานวรรณกรรม และการวิจารณ์งานศิลปะอื่นๆ ที่ไม่อยู่ในวัฒนธรรมลายลักษณ์
4. บทสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับ “สังคมศาสตร์แห่งการวิจารณ์”
รายนามผู้วิจัย
1. ผู้ช่วยศาสตราจารย์สุวรรณา เกรียงไกรเพ็ชร์ (หัวหน้าโครงการ)
2. ศ. ดร. เจตนา นาควัชระ (นักวิจัยอาวุโส)
3. อาจารย์ชมัยภร บางคมบาง (แสงกระจ่าง) (ที่ปรึกษาโครงการ)
4. อาจารย์จักรพันธ์ วิลาสินีกุล (ที่ปรึกษาโครงการ)
5. ศ.ดร. รื่นฤทัย สัจจพันธุ์ (ผู้วิจัยสาขาวรรณศิลป์)
6. อาจารย์ ดร. เตยงาม คุปตะบุตร (ผู้วิจัยสาขาทัศนศิลป์)
7. อาจารย์วันทนีย์ ศิริพัฒนานันทกูร (ผู้วิจัยสาขาทัศนศิลป์)
8. อาจารย์อรอนงค์ กลิ่นศิริ (ผู้วิจัยสาขาทัศนศิลป์)
9. อาจารย์พนิดา ฐปนางกูร (ผู้วิจัยสาขาศิลปะการแสดง)
10. ผศ. ดร.รังสิพันธุ์ แข็งขัน (ผู้วิจัยสาขาสังคีตศิลป์)
11. นายไอยเรศ บุญฤทธิ์ (ผู้ช่วยวิจัยสาขาสังคีตศิลป์)
11. อาจารย์สุชาติ ทองสิมา (ผู้วิจัย “กรณีศึกษาระเบียบวิธีของสังคมศาสตร์แห่งการวิจารณ์ฯ**)
12. นางสาวอรพินท์ คำสอน (หัวหน้าสำนักงานโครงการวิจัย และผู้วิจัย “กรณีศึกษาฯ**)
13. นายจักรนาท นาคทอง (เจ้าหน้าที่โครงการวิจัย และผู้ช่วยวิจัย “กรณีศึกษาฯ**)
รายนามคณะกรรมการกำกับทิศทาง
1. ศ. ดร. สุภางค์ จันทรวานิช ประธานกรรมการ
2. รศ. อิทธิพล ตั้งโฉลก กรรมการ
3. ดร. ปริตตา เฉลิมเผ่า กออนันตกูล กรรมการ
4. อาจารย์สันทัด ตัณทนันท์ กรรมการ
5. หัวหน้าโครงการ กรรมการและเลขานุการ
** หัวข้อในการศึกษา คือ “กรณีศึกษาระเบียบวิธีของสังคมศาสตร์แห่งการวิจารณ์จากการศึกษาพื้นที่วรรณกรรมในอินเตอร์เน็ต“
** หัวข้อในการศึกษา คือ “กรณีศึกษาระเบียบวิธีของสังคมศาสตร์แห่งการวิจารณ์จากการศึกษาพื้นที่วรรณกรรมในอินเตอร์เน็ต“
** หัวข้อในการศึกษา คือ “กรณีศึกษาระเบียบวิธีของสังคมศาสตร์แห่งการวิจารณ์จากการศึกษาพื้นที่วรรณกรรมในอินเตอร์เน็ต“